Učenje jezika na Kosovu

Jezički sistem Kosova obuhvata formalno obrazovanje, nastavu na jezicima zajednica, univerzitetske kurseve, privatno učenje i međunarodne ispite. Ministarstvo obrazovanja, nauke, tehnologije i inovacija i Agencija za kurikulum, standarde i ocenjivanje Kosova utvrđuju školski kurikulum i okvir za ocenjivanje. Dostupni podaci pokazuju da se nastava u različitim školskim okruženjima izvodi na albanskom, srpskom, turskom i bosanskom jeziku. Svaki učenik uči najmanje jedan zvanični jezik države. Engleski je prvi strani jezik u nastavnom planu. U nižem srednjem obrazovanju učenici mogu da izaberu drugi strani jezik, kao što su nemački, francuski ili jezik koji se koristi u susednim zemljama. Srpski, turski i bosanski mogu se ponuditi i kao izborni predmeti od 3. razreda kada to opravdavaju dokumentovane lokalne potrebe. Pripremno obrazovanje za decu od 5 do 6 godina može obuhvatiti engleski, zavisno od ustanove i odluke roditelja. Centri za učenje, koji rade od 2018. godine, pružaju dodatnu podršku i pomoć u nadoknadi propuštenog gradiva, ali nastavni materijali za bosanski i turski, kao i materijali za albanski kao drugi jezik, i dalje su nepotpuni ili neujednačenog kvaliteta. Albanski i srpski imaju jednak status zvaničnih jezika države. Turski, bosanski i romski mogu imati status zvaničnog jezika ili jezika u službenoj upotrebi u opštini na osnovu Zakona br. 02/L-37; udeo zajednice od najmanje 5% može biti osnov za status zvaničnog jezika u opštini. Komisija za jezike prati upotrebu jezika i izdaje preporuke. Ljudi mogu da koriste relevantne zvanične jezike u javnim institucijama i uslugama, kao i u privatnoj i javnoj komunikaciji. U sudu ili pritvoru osoba mora dobiti informacije i mogućnost da se brani na jeziku koji razume, uz tumačenje koje obezbeđuje država kada je potrebno. Na osnovu pregledanih izvora nije utvrđena opšta obaveza odraslih da uče jezik. Jezički centar Univerziteta u Prištini pri Filološkom fakultetu neposredna je lokalna opcija za kurseve za studente i druge zainteresovane polaznike. U skladu sa potražnjom i kapacitetima, nudi albanski, srpski, turski, engleski, nemački, francuski, italijanski, španski, arapski, persijski, hrvatski i dodatne jezike. Kursevi prate Zajednički evropski referentni okvir za jezike, obično opisan skalom znanja CEFR A1 do C2, i organizuju se po semestrima, uz sertifikat o završetku. Primeri troška upisa iznose oko 5 EUR po semestru. Na kursu italijanskog iz 2025. nastava je bila besplatna uz podršku ambasade, upis je koštao 5 EUR, a časovi su trajali 120 minuta nedeljno. Ovo su primeri, a ne fiksni cenovnik za celu zemlju. Ostali privatni i neformalni kursevi lokalno su rasuti, a nije uspostavljen potpun nacionalni imenik. Izbor jezičkog ispita zavisi od svrhe sertifikata. U pregledanim izvorima nije utvrđen opšti državni standard za ispite iz albanskog ili srpskog za odrasle koji je ekvivalentan CEFR sertifikatu. Sertifikat Univerziteta u Prištini potvrđuje pohađanje ili završetak kursa, ali sam po sebi nije državna kvalifikacija. Goethe-Zentrum Priština i Goethe-Institut nude međunarodno priznate ispite Goethe-Zertifikat od A1 do C2; navedene cene bile su približno od 80 do 185 EUR, a pojedinačni moduli oko 45 do 60 EUR, u zavisnosti od datuma i popusta. British Council i RIT Kosovo nude IELTS Academic i General za međunarodno školovanje, rad i migraciju; prijava se obavlja onlajn i obično je potreban važeći pasoš ili identifikacioni dokument. Cene zavise od datuma ispita, a uslove za UKVI ili Life Skills treba proveriti kod pružaoca usluge pre prijave. Institut français du Kosovo nudi DELF i DALF. Spoljni sertifikat je automatski važan samo ako ga ciljni univerzitet, poslodavac ili organ prihvata za konkretnu svrhu. Poznavanje jezika ima praktičnu vrednost u javnoj upravi, zdravstvu, sudovima, opštinskim uslugama i komunikaciji između opština. U pregledanim izvorima nije utvrđen opšti stručni jezički uslov koji važi na nivou celog Kosova. Agencija za zapošljavanje Republike Kosovo i njeni centri za stručno osposobljavanje, zajedno sa akreditovanim javnim i privatnim pružaocima usluga, nude usluge zapošljavanja i stručnog osposobljavanja, ali pregledani materijal APRK-a ne utvrđuje posebnu nacionalnu liniju kurseva jezika. Specijalizovani program balkanistike Univerziteta u Prištini traje četiri godine i obuhvata 240 ECTS bodova; zahteva najmanje nivo C1 iz nebalkanskog jezika kandidata i B2 iz još jednog stranog jezika, uz povezanost sa prevodilačkim, konferencijsko-tumačkim i interkulturnim radom. Digitalno učenje dostupno je preko sajta shkollat.org, uključujući Learning Passport, koji podržavaju UNICEF, Microsoft i Cambridge, Microsoft 365 i više od 30 integrisanih aplikacija. Državni portal e-Mësimi takođe pruža onlajn učenje. Dostupnost jezičkog sadržaja zavisi od jezika i kursa, a delotvorno učešće zahteva odgovarajući uređaj, pouzdanu internet vezu i pristup nastavnoj podršci. Romski je naročito važan za očuvanje nasleđa i identiteta, dok nije potvrđena široka ponuda formalnih kurseva. Dostupnost kurseva, naknade, datume ispita i prihvatanje sertifikata treba proveriti lokalno jer zavise od pružaoca usluge, kapaciteta i svrhe.